ویترین اکسیدها (Oxides) و هیدروکسیدها (Hydroxides)

اکسیدها (Oxides)

تعریف

اکسیدها کانی‌هایی هستند که از ترکیب اکسیژن با یک یا چند عنصر فلزی تشکیل شده‌اند. در این کانی‌ها، آنیون اصلی اکسید $(O^{2-})$ است.

ویژگی‌های عمومی

• جلای سطحی: اغلب فلزی یا نیمه‌فلزی


• سختی: معمولاً متوسط تا زیاد (۵ تا ۹ در مقیاس موس)


• وزن مخصوص: نسبتاً بالا، مخصوصاً در اکسیدهای فلزات سنگین


• رنگ: اغلب تیره (سیاه، قهوه‌ای، خاکستری)، اما برخی رنگ‌های روشن هم دارند


• پایداری: از نظر شیمیایی بسیار پایدارند و در محیط‌های مختلف باقی می‌مانند

نحوه تشکیل

اکسیدها می‌توانند در چند محیط زمین‌شناسی تشکیل شوند:

• ماگمایی: تبلور مستقیم از ماگما

• دگرگونی: در اثر تغییرات فشار و دما

• هوازدگی و اکسیداسیون: تجزیه کانی‌های دیگر

• رسوبی: تجمع دانه‌های سنگین در رسوبات

کانی‌های مهم اکسیدی

هماتیت (Hematite) – $Fe_2O_3$

• مهم‌ترین کانی آهن


• رنگ خاکه قرمز


• جلای فلزی تا خاکی

مگنتیت (Magnetite) – $Fe_3O_4$

• مغناطیسی‌ترین کانی طبیعی


• منبع مهم آهن


• رنگ سیاه فلزی

کرومیت (Chromite) – $FeCr_2O_4$

• منبع اصلی عنصر کروم


• در سنگ‌های اولترامافیک یافت می‌شود

کوراندوم (Corundum) – $Al_2O_3$

• سختی ۹ موس (بعد از الماس)


• انواع قیمتی آن:
  
  
  
  • یاقوت (Ruby) – قرمز
  
  
  • یاقوت کبود (Sapphire) – آبی
  
  
  
  

کاسیتریت (Cassiterite) – $SnO_2$

• مهم‌ترین کانی قلع

اورانینیت (Uraninite) – $UO_2$

• کانی اصلی اورانیوم

هیدروکسیدها (Hydroxides)

تعریف

هیدروکسیدها کانی‌هایی هستند که در ساختار خود گروه هیدروکسیل $(OH^-)$ دارند.

این کانی‌ها معمولاً در شرایط آب‌دار و سطحی تشکیل می‌شوند و اغلب محصولات هوازدگی یا دگرسانی هستند.

ویژگی‌ها

• معمولاً نرم‌تر از اکسیدها


• اغلب دارای رنگ‌های خاکی یا قهوه‌ای


• در محیط‌های مرطوب پایدارترند


• بسیاری از آن‌ها در زون اکسیداسیون کانسارها تشکیل می‌شوند

کانی‌های مهم هیدروکسیدی

گوتیت (Goethite) – $FeO(OH)$

• بسیار رایج در خاک‌ها و کانسارهای آهن


• رنگ قهوه‌ای تا زرد

لیمونیت (Limonite)

• مخلوطی از هیدروکسیدهای آهن


• رنگ زرد تا قهوه‌ای


• یکی از منابع آهن

گیبسیت (Gibbsite) – $Al(OH)_3$

• کانی مهم در بوکسیت (سنگ معدن آلومینیوم)

بروسیت (Brucite) – $Mg(OH)_2$

• منبع منیزیم

مانگانیت (Manganite) – $MnO(OH)$

• کانی مهم منگنز

تفاوت اکسیدها و هیدروکسیدها

اهمیت اقتصادی

اکسیدها و هیدروکسیدها منابع اصلی بسیاری از فلزات مهم هستند:

• آهن: هماتیت، مگنتیت، لیمونیت


• آلومینیوم: بوکسیت (گیبسیت، دیاسپور)


• کروم: کرومیت


• قلع: کاسیتریت


• اورانیوم: اورانینیت


• منگنز: مانگانیت

اکسیدها و هیدروکسیدها کانی‌هایی هستند که عنصر اصلی آن‌ها اکسیژن یا گروه هیدروکسیل است. بسیاری از مهم‌ترین کانسارهای فلزی جهان به این گروه تعلق دارند.

• هماتیت و مگنتیت منابع اصلی آهن هستند.


• کوراندوم با سختی ۹ یکی از سخت‌ترین کانی‌هاست و انواع قیمتی آن یاقوت و یاقوت کبود هستند.


• گیبسیت کانی مهم در سنگ معدن آلومینیوم (بوکسیت) است.

این کانی‌ها در محیط‌های ماگمایی، دگرگونی و هوازدگی تشکیل می‌شوند.