ویترین سنگ های آذرین درونی
سنگهای آذرین درونی؛ آرامش در اعماق زمین
«در حالی که سنگهای آتشفشانی در سطح زمین با عجله سرد میشوند، سنگهای آذرین درونی در آرامشِ اعماق زمین، طی هزاران سال خنک میشوند. این فرصت طولانی به اتمها اجازه میدهد تا در کنار هم چیده شده و بلورهای درشت و زیبایی را تشکیل دهند.
در این ویترین، شما گرانیت با بافت نمکی-فلفلی، گابروی سیاه و سنگین، و پگماتیت با بلورهای غولآسا را میبینید. هر یک از این سنگها، شناسنامهای از دمای اولیه و سرعت سرد شدنِ بخشهای عمیق پوسته و گوشته زمین هستند.»
سنگهای آذرین درونی (که به آنها سنگهای نفوذی یا پلوتونیک هم میگویند) نقطه مقابل سنگهای بیرونی هستند. این سنگها در اعماق زمین و در دمای بالا تشکیل میشوند. چون فرآیند سرد شدن ماگما در عمق زمین بسیار آرام است (گاهی هزاران سال طول میکشد)، بلورها زمان کافی دارند تا رشد کنند و بزرگ شوند.
۱. ویژگیهای متمایز (برای برچسبهای ویترین)
- بافت (Texture): “دانه-درشت” یا فانریتیک (Phaneritic). یعنی بلورهای سنگ با چشم غیرمسلح بهراحتی قابل تشخیص هستند.
- محیط تشکیل: در اعماق پوسته زمین (درون اتاقهای ماگمایی).
- فرآیند: خنک شدن بسیار کند (Slow Cooling) که اجازه میدهد بلورها به اندازه چند میلیمتر یا حتی سانتیمتر رشد کنند.
۲. سنگهای شاخص (بر اساس ترکیب شیمیایی)
مانند سنگهای بیرونی، اینها را هم میتوان از تیره به روشن (از غنی از آهن و منیزیم به غنی از سیلیس) دستهبندی کرد:
- پریدوتیت (Peridotite):
- رنگ: سبز تیره یا سیاه.
- ترکیب: اولترامافیک (بسیار غنی از منیزیم و آهن).
- اهمیت: این سنگ بخش اصلی گوشته زمین است و به ندرت در سطح زمین دیده میشود.
- گابرو (Gabbro):
- رنگ: سیاه یا سبز تیره.
- ترکیب: مافیک (معادل درونبیاتیِ بازالت).
- ظاهر: دانههای درشت و سیاه که ممکن است درخشندگی فلزی داشته باشند.
- دیوریت (Diorite):
- رنگ: نمکی-فلفلی (ترکیب مساوی کانیهای سفید و سیاه).
- ترکیب: حدواسط (معادل درونبیاتیِ اندزیت).
- گرانیت (Granite):
- رنگ: روشن (سفید، صورتی، خاکستری روشن).
- ترکیب: فلسیک (بسیار غنی از سیلیس و پتاسیم).
- ظاهر: ترکیب کوارتز (شفاف/خاکستری)، فلدسپار (صورتی یا سفید) و میکا (ورقههای سیاه براق). معروفترین سنگ آذرین درونی.
- پگماتیت (Pegmatite):
- ویژگی خاص: در آخرین مراحل تبلور ماگما تشکیل میشود.
- ظاهر: دارای بلورهای غولآسا (گاهی تا چند ده سانتیمتر). منبع اصلی کانیهای کمیاب و سنگهای قیمتی.
